Amfetamine Adderall is een geneesmiddel op recept waarvan de belangrijkste werkzame bestanddelen zijn: gemengde amfetaminezouten—meer specifiek, een combinatie van amfetamine en dextroamfetamine. Het is in de VS geclassificeerd als een gereguleerde stof van categorie II vanwege het hoge risico op misbruik en afhankelijkheid. Amfetaminen zijn stimulerende middelen voor het centrale zenuwstelsel (CZS) die de dopamine- en noradrenalinespiegels in de hersenen verhogen.

Medische Toepassingen

• Belangrijkste door de FDA goedgekeurde toepassingen:
  • Behandeling van Attention Deficit Hyperactivity Disorder (ADHD) bij kinderen (vanaf 3 jaar), adolescenten en volwassenen.
  • Behandeling van narcolepsie (een slaapstoornis die overmatige slaperigheid overdag veroorzaakt).
• Het werkt door de concentratie, aandacht en impulscontrole te verbeteren en hyperactiviteit te verminderen. De effecten houden doorgaans 4 tot 12 uur aan, afhankelijk van de formulering (directe afgifte of verlengde afgifte zoals Adderall XR).

BewijsKlinische onderzoeken (bijv. de MTA-studie, 1999) tonen aan dat Adderall de ADHD-symptomen bij ongeveer 70-80% van de patiënten verbetert, en daarmee beter presteert dan een placebo. Langetermijnstudies (bijv. vervolgonderzoeken van het NIMH) bevestigen dat de voordelen bij correct gebruik aanhouden.

Hoe het werkt (mechanisme)

Amfetaminen zoals die in Adderall:

1. Blokkeer de heropname van dopamine en noradrenaline.
2. Bevorder hun vrijlating uit de neuronen.
3. Rem monoamineoxidase (MAO) en verleng zo de activiteit van neurotransmitters.

Dit leidt tot verhoogde alertheid en motivatie. De bloed-hersenbarrière wordt snel gepasseerd (piekplasmaspiegels binnen 1-3 uur).

Farmacokinetiek:

Dosering en toedieningsvormen

• Typische doseringen (Volwassenen met ADHD): 5–40 mg/dag, verdeeld over meerdere doses.
• Vormen: Tabletten (5, 7,5, 10, 12,5, 15, 20, 30 mg) of capsules (XR-versies).
• Altijd op recept verkrijgbaar; generieke varianten beschikbaar (bijv. amfetamine/dextroamfetamine).

Gebruik geen zelfmedicatie.—Vereist medisch toezicht vanwege risico's.

Bijwerkingen en Risico ' s

Vaak voorkomend (10-30% van de gebruikers):

• Slapeloosheid, droge mond, verlies van eetlust, gewichtsverlies, angst, verhoogde hartslag/bloeddruk.

Ernstige risico's:

• Hart-en vaatstelsel: Hypertensie, hartritmestoornissen (gecontra-indiceerd bij hartaandoeningen).
• PsychiatrischPsychose, manie (vooral bij hoge doses).
• AfhankelijkheidTolerantie treedt snel op; ontwenningsverschijnselen zijn onder andere vermoeidheid en depressie.
• OverdosisBijwerkingen: epileptische aanvallen, hyperthermie, beroerte (LD50 ~20–50 mg/kg bij dieren; dodelijke doses bij mensen variëren).

InteractiesVermijd gebruik in combinatie met MAO-remmers, SSRI's (risico op serotoninesyndroom), alcohol of cafeïne.

BewijsFDA-waarschuwing met zwart kader vanwege potentieel misbruik. Gegevens van de CDC tonen aan dat er in 2021 ongeveer 16.000 sterfgevallen door overdoses met stimulerende middelen in de VS waren, waarvan vele bij niet-medisch gebruik.

Niet-medisch gebruik (recreatief gebruik)

Wordt vaak misbruikt als 'studiedrug', voor euforie of om af te vallen. Straatnamen: Addy, speed. Wordt fijngemalen of gesnoven voor een snellere roes, maar dit verhoogt de risico's (neusbeschadiging, overdosis).

DetectieUrinetests detecteren 1-3 dagen (chronisch gebruik: weken); haartests tot 90 dagen.

Juridische Status

Illegaal bezit/productie is verboden (bijvoorbeeld in de VS: tot 20 jaar gevangenisstraf voor drugshandel).

Alternatieven

• Niet-stimulerende middelen: Atomoxetine (Strattera), guanfacine.
• Andere stimulerende middelenRitalin (methylfenidaat), Vyvanse (lisdexamfetamine-prodrug, lager misbruikpotentieel).

KernfeitAdderall is niet "zomaar amfetamine"—het is een specifieke verhouding van 75:25 dextro- tot levoamfetamine voor een evenwichtig effect.

Raadpleeg een arts voor persoonlijk advies. Bronnen: FDA-etiketten, PubMed (bijv. Volkow et al., 2001 over mechanismen), DEA-rapporten.